Dick-Elffers-kleur
Kleurcontrast curator

Books on Colour #05

#05 Hollands grijs maakt alle kleuren.

Kleur = Couleur #05a

20 Vierklanken

20 kleurcombinaties van altijd vier kleuren. De architect Dick Elffers stelde combinaties samen met hoofdkleuren en kleuren voor details. Het zijn kleuren met nummers die refereren aan de collectie lakverf van de lakfabriek Varossieau & Cie lakfabriek. (Dit is een verschil met A Dictionary of Color Combinations, het boek dat ik eerder besprak, zie #01b.) Bij het boek hoort een pocket met het overzicht van alle 80 kleuren van de lakfirma. (Die pocket is er zowel in de bibliotheek van het Rijks Amsterdam, als Het Nieuwe Instituut, Rotterdam, helaas niet meer bij.)

Grijs, muizepiep, noordzee-geruis

In het stuk over ‘licht en grijs’ staat iets over het typische Nederlandse weer in combinatie met kleur. ‘Kleur kan nergens zó genuanceerd en echt in de verschijning treden als juist onder de bewolkte hemel.’ ‘Men kan ik de grijze atmosfeer van de landen aan de Noordzee de geraffineerde schakeringen onderscheiden, zodat het niet nodig is over te gaan tot het gebruik van fletse kleuren. Het wordt in dit verband duidelijk, waarom in het nieuwe door Elffers samengestelde color pocketbook niet minder dan 17 nuances grijs zijn opgenomen, waarbij helderen kleuren tot hun recht komen. Elk van deze grijzen heeft een geheel eigen gevoelstoon. Elk van deze gevoelstonen zou zelfs een eigen naam kunnen dragen, indien de naamgeving op het gebied van kleur even ver gevorderd zou zijn als die van muziek (waar een hoge C voor iedereen en altijd een hoge C is en waar niemand zich meer bedient van zulke gebrekkige symbolen als muizepiep en noordzee-geruis).’

Moderne opvatting

De opvatting over kleur van Elffers is bijna tegengesteld aan de opvatting over kleur van Stijlmeester Piet Mondriaan. Elffers refereert aan de moderne kleurcombinatie als volgt: ‘De moderne opvatting, als zou alleen een combinatie van overwegend primaire kleuren echte kleurigheid aankleven, wordt zonder woorden weerlegd in compositie V’.

In bovenstaand beeld heb ik de twee kleurcombinaties naast elkaar gelegd. Op de linker spread staat compositie V afgebeeld, daarnaast de spread met werk van Theo van Doesburg, ‘das elementare Ausdrucksmittel der Malerei’ 1922 uit het volgende boek: ‘The Colours of De Stijl’.

Kleur = La couleur / Varossieau ; door Dick Elffers met tekst van B. Majorick, Varossieau Alphen a/d Rijn, 1957.

 

The Colours of De Stijl  #05b

The colours of De Stijl, exhibition catalogue, N. Besemer, M. Degen, R. Roos, Kunsthal Kade Amersfoort, 2017.

Kleur-tegen-kleurcontrast

Ittens eerste contrast is het kleur-tegen-kleurcontrast. Dit contrast werkt het sterkste als je kleuren in hun meest verzadigde, pure vorm naast elkaar zet. Daarom zijn het vooral de primaire en secundaire kleuren die je in dit contrast ziet, volgens Itten. Het contrast werkt nog sterker als de zuivere kleuren gescheiden worden door een witte of zwarte lijn. ‘Hun overstraling en wederzijdse beïnvloeding worden daardoor voor een groot deel opgeheven’, aldus Itten. We zien dus primaire kleuren gescheiden door witte en zwarte vlakken. Precies, zoals werk van de heren van De Stijl.

Eerst zes dan zeven

In de uitgave van Ittens Tagebuch dat ik 1930 werd gepubliceerd heeft hij het over zes kleurcontrasten. In zijn ‘Kunst der Farbe’, dat in 1961 officieel verscheen, heeft hij het over zeven. Het is het kleur-tegen-kleurcontrast dat hij er in de tussentijd aan heeft toegevoegd. Ik kwam hier laatst per toeval achter en heb helaas nog nergens een bron gevonden die zegt hoe dit zit. Dat het werk van de heren van De Stijl hier iets mee te maken heeft, vermoed ik.

Het is de catalogus die bij de gelijknamige tentoonstelling in Kunsthal Kade in 2017, verscheen. Zowel tijdens de tentoonstelling als in het boek kan ik het meest genieten van het werk van Roy Villevoye (zie bovenstaande afbeelding). Wat het betekent om kleuren te abstraheren van de natuur, het onderwerp waar Mondriaan maar niet over kon stoppen met schrijven, toont Villevoye helder als geen ander. 

 


serie: Books on Colour | Kleurcontrast curator

De afgelopen twee jaar heb ik tijdens mijn ontwerpend onderzoek De Kleurenthriller zo veel gemaakt, bestudeerd en gelezen dat ik soms bijna uit elkaar knal van alle info. Ik heb mezelf daarom tijdelijk benoemd tot ‘curator van kleurcontrasten’.

Ik begin met tips over boeken over kleur. Net verschenen boeken en 100 jaar oude boeken. Alles wat ik maar op mijn pad ben tegengekomen waarvan ik denk dat het de moeite is om te delen met jou. Alsof je bij me langskomt in mijn studio en ik je boek voor boek laat zien.

Ittens uitspraak ‘Een kleur moet men nooit afzonderlijk zien‘ vormt de basis van mijn onderzoek. Daarom zet ik ook in deze rubriek steeds twee boeken naast elkaar.